Column: Oranjes in grijs gebied

Tekst: Rick Evers

25/01/2026

Deze column komt uit Weekend editie 4.

‘Dienstbaarheid kent geen rang of titel.’ Zo klonk, vrij vertaald, de reactie van de woordvoerders van prins Harry en zijn Meghan toen rond deze periode in 2020 het topoverleg op landgoed Sandringham had plaatsgevonden.

Harry en Meghan hadden de bom al laten barsten, ze wilden hun eigen pad volgen. Op welke manier, dat zou achter gesloten deuren worden besproken met de top van de monarchie: koningin Elizabeth, prins Charles en zijn zoons William en Harry. Op het spel stond de toekomst van Harry en Meghan, maar de anderen aan tafel vonden dat hiermee ook de toekomst van de monarchie werd bepaald. Als het aan Elizabeth lag, bleven Harry en Meghan belangrijke steunpilaren van het koningshuis.

Zelf had het koppel al wat anders bedacht. Ze wilden de vrijheid. Maar zou het een ’zachte’ of ’harde’ Megxit worden? In deeltijd koninklijke taken en de rest van de tijd zelf geld verdienen, zoals prins Constantijn en prinses Laurentien bij ons al jaren deden? Of compleet een eigen pad volgen, los van de monarchie? Het werd het laatste, het scenario waar Harry en Meghan zelf niet op hadden gehoopt.

Zelf zie ik ze als freelance royals, die deels impact maken met betaald werk, waarin ze mensen inspireren, maar ook op pad gaan als weldoeners, zonder een instituut van de grootte van de Britse monarchie achter zich te hebben. Dienstbaarheid zit wat Harry betreft in het blauwe bloed en ook Meghan bekommert zich er al sinds haar jeugd om de wereld een beetje mooier te maken.

Waar Londen in 2020 koos voor een harde scheidslijn, laveert Den Haag al jaren in het grijze gebied. Prins Constantijn en prinses Laurentien verrichten – af en toe – taken namens het koningshuis, terwijl zij tegelijkertijd vooral hun eigen professionele loopbaan hebben. Zij zijn geen ’werkende leden’ in Britse zin, maar ook geen buitenstaanders. Maar buiten een handvol koninklijke afspraken per jaar willen ze niet stilzitten. Integendeel, dat is geen optie, ze worden niet betaald voor hun koninklijke werk.

Ze worden ingehuurd voor betekenisvol werk, waarin hun koninklijke status als onafhankelijke en verbindende persoon wordt ingezet. Jarenlang ging het goed, tot Laurentien’s klus voor het Ministerie van Financiën voor veel ophef zorgde. Daarom is besloten dat er jaarlijks wordt geëvalueerd wat leden van het Koninklijk Huis doen. Ministers moeten over hun beleidsterrein elk jaar beoordelen of de nevenfuncties van bijvoorbeeld Constantijn en Laurentien, maar ook Máxima, nog wel past bij het openbaar belang.

Het debat erover is begrijpelijk, maar raakt aan iets fundamentelers: hoeveel ruimte gunt Nederland de Oranjes om zelf orde op zaken te stellen? Wat mag een broer van de koning doen? Waar houdt loyaliteit op en begint autonomie? En wie bepaalt dat uiteindelijk: het parlement, de publieke opinie of het Huis zelf?

Het zijn precies de vragen die in Sandringham achter gesloten deuren werden besproken. Ongetwijfeld is er naast een Sandringham Summit ooit een Huis ten Bosch-bijeenkomst geweest, waarin Beatrix, Willem-Alexander en Constantijn hebben gesproken over de toekomst van een moderne Oranjemonarchie. Zag Constantijn de Margriet-constructie voor zich, in een huis met beveiligers, kok, secretariaat en lakei, in ruil voor een constructieve taak binnen de monarchie? Of werd toen al besloten dat de taken prima binnen de hoofdlijn van de Oranje-dynastie konden worden verdeeld?

In de Kamerbrief van premier Schoof zit ook iets essentieels: het moet toekomstbestendig zijn voor de volgende generatie. Voor prinses Amalia is het pad uitgestippeld. Voor Alexia en Ariane veel minder. Wie gunt hen niet de vrijheid? En hoeveel vrijheid krijgen hun kinderen, de Eloises van de toekomst?

Maar als puntje bij paaltje komt, vinden ’we’ er wel wat van als ze hun hoofd boven het maaiveld uitsteken voor het grotere goed, zoals hun tante Laurentien deed. Hoe combineer je vrijheid, verantwoordelijkheid en dienstbaarheid in een moderne tijd? Hopelijk wordt er op Huis ten Bosch – in goede harmonie – al over gesproken.

Bestel je Weekend met meer royaltynieuws hier en lees hier meer columns van Rick Evers.

Foto: Getty Images/Patrick van Katwijk