Column: De kunst afkijken

Tekst: Rick Evers

01/03/2026

Deze column komt uit Weekend editie 9.

Wat is er toch vandaag weer aan de hand?’ verzuchtte prinses Beatrix, naar buiten turend vanuit een van de ramen op de bovenverdieping van het paleis. Binnen was het al rumoerig, veel meer lakeien dan gewoonlijk op dit tijdstip waren druk met voorbereidingen. En daar buiten, bij de deuren van het bordes, meldde ze zich de ene na de andere nieuwe minister. Auto’s reden af en aan. Een nieuw kabinet stond op het punt van beëdiging.

Het is 1948, Paleis Soestdijk, als een tienjarige prinses Beatrix het voor haar neus ziet gebeuren. Haar grootmoeder Wilhelmina is dan nog koningin, maar aan het eind van haar regering. Ze wil haar vijftig jaar als monarch graag volmaken, maar dat ging niet bepaald van harte. Anno nu zou haar arts wellicht hebben gezegd dat ze een burn-out heeft en dat ze er verstandig aan zou doen het rustig aan te doen. Zo ging het indertijd uiteindelijk ook. Juliana kreeg daardoor de kans om kort voor ze koningin werd twee periodes als regentes op te treden. Zo kon ze tijdens de formatie van het kabinet Drees al ervaring opdoen. Een geluk bij het ongeluk van haar moeder, om het zo maar te zeggen. Een opleiding is er niet voor.

Als koning(in) heb je gelukkig een hofhouding en een personeelsbestand, waardoor je met enkele honderden mensen figuurlijk om je heen nooit helemaal alleen staat. Eenzaam, maar niet alleen, naar Wilhelmina zelf. Zo is er tijdens de beëdigingen een glansrol weggelegd voor ’de directeur van mijn Kabinet’, zoals Willem-Alexander Christoffer Jonker aankondigde in de Oranjezaal van Paleis Huis ten Bosch. Als directeur van het Kabinet van de Koning is Jonker de schakel tussen paleis en politiek. Hij zit aan bij de wekelijkse vergaderingen op het paleis en spreekt de koning steeds onder vier ogen om het wekelijkse gesprek met de premier voor te bereiden. Maar het gesprek zelf, voortaan met minister-president Rob Jetten, dat is altijd onder vier ogen. Het koningschap is geen duobaan, zei hij nog voor de inhuldiging. Hij staat aan het roer. Maar in de praktijk zien we dat Máxima nauwelijks van de stuurhut wijkt. Hij voelt zich opperbest met haar aan zijn zijde. Toch zal het ambt voor Willem-Alexander soms alleen aanvoelen.

In België zien we dat koning Filip minder mort om flexibeler om te gaan met staatszaken. Natuurlijk, alleen zijn handtekening is rechtsgeldig onder wetten. En ook zal hij formatiegesprekken niet zomaar aan zijn echtgenote Mathilde overlaten. Maar zijn oudste dochter Elisabeth is voorbestemd om de geschiedenisboeken in te gaan als koningin Elisabeth I der Belgen. Waarom zou hij haar dan nu niet al wat betrekken? Ze moet haar studie aan Harvard nog afmaken en een nieuwe rol als handelsgezant namens België ligt in het verschiet, maar koning Filip liet haar nu al meeproeven van het koningschap. Zo mocht ze aanzitten bij de audiënties van onder meer NAVO-baas Mark Rutte. Zulke koninklijke gesprekken vinden normaliter achter gesloten deuren plaats, onder vier ogen, maar voor deze koningin in de dop wordt een uitzondering gemaakt.

Een paar jaar geleden wuifde Amalia het nog weg als iets voor in de verre toekomst. Het onvermijdelijke. ’Het moet maar, dat denk ik vaak’, zei ze. En: ’U overschat hoeveel we daarover nadenken’, toen ik de negentienjarige Amalia vroeg hoe zij en Alexia de verdeling van onderwerpen namens het koningshuis later voor zich zien. Ik hoop dat ze veel langsgaat bij haar grootmoeder Beatrix, die Amma wordt genoemd door haar kleinkinderen. Voor advies en mooie verhalen. En dat ook Willem-Alexander zijn oudste dochter af en toe mee laat kijken bij het papierwerk en de dossiers die hij dagelijks onder zijn neus geschoven krijgt. Al kan ik me ook zo voorstellen dat zij, met een studie Nederlands Recht, wat restjes van PPLE én als werkstudent van Defensity College, ook wel denkt: het zal mijn tijd wel duren…

Foto: NL Beeld/POOL/Koen van Weel