Column: Terug naar de belastingbetaler

Tekst: Rick Evers

08/03/2026

Deze column komt uit Weekend editie 10.

Hij wil naar huis. Naar Spanje. Het land dat ooit voorbestemd was voor hem, de natie die hij in 1975 uit de schaduw van Franco leidde en waar hij in 1981 – na een mislukte staatsgreep – in één televisietoespraak het verschil maakte tussen democratie en dictatuur. Voor de oudere generatie blijft Juan Carlos de redder van de Spaanse democratie. De koning die het land modern maakte, Europa binnenloodste en de diplomatieke relaties vernieuwde en verbeterde. Maar dat heldendom is in de afgelopen decennia afgebrokkeld.

Voor zijn generatie Spanjaarden is Juan Carlos nog steeds de man die tanks deed keren. Voor jongeren is hij vooral de koning die dacht dat regels voor anderen golden. Niet voor niets dat de oud-koning sinds 2020 in Abu Dhabi resideert. Een zelfgekozen ballingschap, zeggen zijn aanhangers. Op de vlucht voor de belasting, weten zijn critici. Officieel vertrok hij om de monarchie te ontzien na onthullingen over schimmige commissies, buitenlandse rekeningen en een levensstijl die niet te rijmen viel met het schone schip dat Felipe en Letizia van het koningshuis maakten. Achter de paleismuren was het simpelweg: hij was een last geworden. Voor zijn zoon, voor het paleis, voor het land.

Die enige zoon, Felipe, was in 2014 op de troon gekomen nadat zijn vader er eindelijk van overtuigd was dat dit het beste zou zijn. Felipe begon aan een morele schoonmaak: transparantie, soberheid, afstand van dubieuze familieleden. De nieuwe koning knipte publiekelijk de financiële navelstreng met zijn vader door en zette de monarchie aan de detox. Niet meer varen op zijn jacht met obscure zakenlieden, geen olifantenjacht in Botswana terwijl het land in crisis verkeert. De boodschap was helder: dit is een ander tijdperk. Het koningshuis is er niet voor zichzelf, maar voor het land.

Maar na die eenzame jaren in de verre Emiraten wil Juan Carlos terug naar het vaderland. Niet om bewierookt te worden tijdens een triomfantelijke rentree, maar om zijn laatste dagen door te brengen. Hij is 88. De heupen werken niet meer goed, de entourage is geslonken, de zon in Abu Dhabi brandt anders dan die boven de Sierra. Hij wil sterven in Spanje. In zijn voormalige residentie Zarzuela misschien. Op zijn minst op Spaanse bodem. Zelfs de politiek vindt dat Juan Carlos daartoe het recht zou moeten krijgen. Vanuit het paleis klinkt inmiddels zachte instemming. Maar koning Felipe stelt wel een voorwaarde: zolang Juan Carlos zich ook weer inschrijft in Spanje. Als mens én als belastingbetaler. Als fiscaal inwoner. Geen schimmige belastingconstructies voor wie onder de Spaanse vlag wil sterven. Geen wraak van zijn zoon, maar een symbolische handreiking. Juan Carlos is niet die verre neef, maar een voormalig staatshoofd, dat waarschijnlijk met een bijbehorend groots eerbetoon zal worden bijgezet als de tijd daar is.

Zijn fouten waren niet alleen persoonlijk. Die ontstonden ook door de cultuur van onaantastbaarheid die decennialang rond de kroon hing, waardoor ook in Engeland Andrew zijn gang kon gaan. De jachtpartijen, de gunsten, de netwerken: ze floreerden in de schaduw van een instituut dat zelden werd bevraagd of openlijk bekritiseerd. Dat niet de regering, het parlement of het land de ogenschijnlijk belastingtechnische voorwaarde stelt, laat zien dat de monarchie zélf zijn les heeft geleerd. Misschien heeft die monarchie dat nodig: een voormalige koning die onder hetzelfde belastingregime valt als zijn voormalige onderdanen. Geen mythische schaduwvorst in de woestijn, maar een man met geschiedenis, die rekenschap geeft aan het land dat hem ooit op handen droeg. De balans is zijn nalatenschap. Ook al ziet hij het zelf misschien wel zo, zijn terugkeer zal geen rehabilitatie zijn en ook geen publieke vernedering. Eerder een lakmoesproef. Voor hem, maar vooral voor de monarchie zelf. Kan een instituut dat decennialang draaide op discretie en stilzwijgende bescherming nu hardop zeggen: wij zijn veranderd? De boodschap is duidelijk: wie de kroon heeft gedragen, komt er ook niet onderuit.

Bestel je Weekend met meer royaltynieuws hier en lees hier meer columns van Rick Evers.

Foto: ANP